Voor musea begon het jaar 2021 natuurlijk erg slecht. De deuren van de hoeders van onze kunst en cultuur blijven in ieder geval tot en met 30 maart gesloten. Veel tentoonstellingen zijn uitgesteld, zoals bijvoorbeeld ‘In de ban van de Ararat’ in het Drents Museum, waarvoor talloze kunstschatten uit Armenië over zouden komen. Desalniettemin is er ook dit jaar genoeg om naar uit te kijken op tentoonstellingsgebied. Naar welke tentoonstellingen ik het meest uitkijk wanneer de musea straks weer de deuren openen? Dat leest en ziet u in deze blogpost.

Slavernij, 12 februari tot en met 30 mei 2021, Rijksmuseum in Amsterdam.

Nooit eerder was een grote tentoonstelling over het volledige Nederlandse slavernijverleden te zien in een nationaal museum. Alleen dat al maakt de tentoonstelling ‘Slavernij’ in het Rijksmuseum in Amsterdam uniek. In de tentoonstelling staan de persoonlijke verhalen centraal van mensen die te maken hadden met slavernij in de Nederlandse koloniale periode van de zeventiende tot en met de negentiende eeuw. Daarbij richt de tentoonstelling zich op zowel de trans-Atlantische slavernij als de slavernij in het gebied waar de Verenigde Oost Indische Compagnie actief was en ook de effecten van het systeem in Nederland zelf komen aan bod. Hoe zagen de levens eruit van mensen die tot slaaf gemaakt waren, slavenhouder waren of zich tegen slavernij verzetten?

Het is ontzettend belangrijk dat deze tentoonstelling nu wordt georganiseerd, aangezien het onderwerp zeer actueel is dankzij onder andere Black Lives Matter en het etnisch profileren tijdens de toeslagenaffaire. Musea waren tot voor kort witte bolwerken, waar vooral de geschiedenis, kunst en cultuur van witte mensen te zien was. Daardoor identificeren zwarte mensen zich vaak minder met datgene wat in musea te zien is. Door meer oog te hebben voor de geschiedenis van zwarte mensen kan daar verandering in komen. Daarnaast levert meer aandacht voor het slavernijverleden van Nederland een genuanceerder en diverser beeld op van het nationale verleden.

Anoniem, Meervoudige voetboei voor het ketenen van tot slaaf gemaakte mensen, met 6 losse boeien, ca. 1600-1800. Amsterdam, Rijksmuseum, schenking van de heer J.W. de Keijzer, Gouda.

Voices of Fashion, 13 februari tot 24 mei 2021, Centraal Museum in Utrecht.

Ook de tentoonstelling ‘Voices of Fashion’ stelt zichzelf ten doel om een genuanceerder en diverser beeld te geven van de geschiedenis, in dit geval de modegeschiedenis. In modesystemen werkt het koloniale verleden tot op de dag van vandaag door, wat blinde vlekken heeft veroorzaakt bij musea, pers en opleidingsinstituten. Jarenlang is mode gepresenteerd, gedragen en verzameld met een witte blik.

Zwarte ontwerpers kregen lang niet de erkenning die zij verdienen. Daar brengt ‘Voices of Fashion’ verandering in. De tentoonstelling wil de zwarte stijl vieren, maar is ook kritisch op de blinde vlekken, cultural appropriation, het gebrek aan erkenning, stereotypering en vooroordelen. Er valt dus heel veel te genieten én te leren in deze tentoonstelling, en hopelijk heeft dit tot gevolg dat musea in de toekomst meer werk van zwarte ontwerpers opnemen in hun collectie.

Virgil Abloh x Louis Vuitton, Moncler x Lem Lem, Daily Paper. Foto: AiRich, in opdracht van het Centraal Museum, 2020.

Haute Bordure, 13 februari tot en met 18 juli 2021, Fries Museum in Leeuwarden.

Borduren is hip, maar deze trend is zeker niet nieuw. Al eeuwenlang is borduurwerk een statussymbool, een decoratieve luxe en een ambacht dat vakmanschap vereist. Ook kan borduurwerk belangrijke levensmomenten, zoals geboorte, doop en huwelijk symboliseren. De tentoonstelling ‘Haute Bordure’ laat de geschiedenis zien van dit bijzondere ambacht en toont dat borduren van alle tijden is en van iedereen, of je nu man, vrouw, jong of oud bent. Van met gouddraad geborduurde schoenen uit 1620 en 18de eeuwse mannenvesten tot een met pailletten bestikte catsuit van Jan Taminiau. U kunt u tijdens deze tentoonstelling vergapen aan maar liefst vier eeuwen borduurkunst.

Raakt u geïnspireerd door al het moois in de tentoonstelling? Dan kunt u zelf ook de borduurnaald oppakken. Zo kunt een een bijdrage leveren aan het gezamenlijke borduurwerk van kunstenaar Floor Nijdeken in de hal van het museum. Als u al enige borduurervaring heeft kunt u bovendien een van de masterclasses van de Crafts Council Nederland volgen. Leer bijvoorbeeld de basis van het goudborduren, ga aan de slag met Hongaars of Portugees borduren of doe een poging om borduurtechnieken uit het Midden-Oosten onder de knie te krijgen.

Links: Kamerjas, ca. 1880, collectie Fries Museum. Foto: Erik & Petra Hesmerg; Rechts: Viktor & Rolf, Dots (collectie: first couture collection), 1997-1998, collectie Groninger Museum. Foto: Heinz Aebi.

Breitner, Israëls en tijdgenoten. Amsterdam in aquarel en pastel, 2 maart tot en met 30 mei 2021, Stadsarchief Amsterdam.

Ik kijk altijd uit naar tentoonstellingen waarin werk van Isaac Israëls is opgenomen. Hij portretteerde namelijk vaak naaisters en mannequins, onder andere bij Hirsch. Bij iedere tentoonstelling hoop ik dan ook weer een schilderij, schets of tekening van Hirsch in het echt te kunnen bewonderen. Zou er in de tentoonstelling ‘Breitner, Israëls en tijdgenoten. Amsterdam in aquarel en pastel’ ook een werk te zien zijn dat bij Hirsch is gemaakt? Het zou kunnen, want het Stadsarchief Amsterdam heeft een pasteltekening van Israëls, gemaakt bij Hirsch, in de collectie.

Ook wanneer er geen werk van Hirsch te zien is, zal de tentoonstelling zeker de moeite waard zijn. In de periode rond 1900 bruist Amsterdam van bedrijvigheid en bouwactiviteit. Dit trekt kunstenaars aan zoals Breitner, Israëls, Mondriaan, Leo Gestel en anderen. Met waterverf en pastelkrijt brengen zij het leven in de stad op spetterende wijze tot leven – van de nieuwe winkels en woonwijken tot het uitgaansleven en het werk in fabrieken. De tentoonstelling belooft topstukken bijeen te brengen, die niet alleen afkomstig zijn uit de eigen collectie van het Stadsarchief, maar ook uit onder andere het Rijksmuseum, het Stedelijk Museum Amsterdam, het Centraal Museum in Utrecht en het Frans Hals Museum. Veel van deze werken zijn bovendien zelden of nooit eerder tentoongesteld, zodat de tentoonstelling een unieke kans biedt om deze werken voor het eerst te bewonderen.

Links: Isaac Israëls, Modistenatelier (1875-1919); Rechts: Isaac Israëls, Meisje voor een spiegel (1875-1922)

Mode op de bon, 25 maart tot en met 31 oktober 2021, Nationaal Monument Kamp Vught.

Vorig jaar was de tentoonstelling ‘Mode op de bon‘ al te zien in het Verzetsmuseum Amsterdam. Hier waren onder andere jurken van meelzakken en jute, beenbruin, schoenen met houten zolen en truien van hondenhaar te zien. Het bewees dat mensen ook in tijden van nood hun waardigheid willen behouden en creatief worden in het zoeken (en vinden) van oplossingen. Bovendien is het erg duurzaam. In de tentoonstelling werd dan ook een link gelegd met de duurzame kleding van nu, door duurzame kledingstukken van hedendaagse ontwerpers als Viktor & Rolf en Ronald van der Kemp te tonen. Ook werden mode-studenten van vier MBO-opleidingen uitgenodigd om zich te laten inspireren door de mode in de Tweede Wereldoorlog. De winnende ontwerpen waren te zien in de tentoonstelling.

Voor wie ‘Mode op de bon’ eerder gemist heeft, is de tentoonstelling dit jaar te zien in Nationaal Monument Kamp Vught. Hier wordt de tentoonstelling op onderdelen aangevuld en aangepast. Zo hebben studenten van de opleiding Fashion & Design van het Koning Willem I College in Den Bosch nieuwe ontwerpen gemaakt, die geïnspireerd zijn op de tentoonstelling. Vier kledingstukken hiervan zijn straks te zien in Kamp Vught.

De kledingstukken van Hirsch die eerder al in het Verzetsmuseum waren te zien, zullen ook nu weer te zien zijn. Voor mij is dat deze keer extra speciaal, omdat ik deze kledingstukken vorig jaar heb overgenomen van Couturage. Ik ga dan ook zeker kijken in Vught.

Hirsch & Cie Amsterdam in het Verzetsmuseum Amsterdam
Mode op de Bon in het Verzetsmuseum Amsterdam. Foto: Femke Knoop.

Merklappen, 27 maart tot en met 31 oktober 2021, Landgoed Verhildersum in Leens.

Niet alleen het Fries Museum, ook landgoed Verhildersum in Leens richt zich dit jaar op borduren. In de museumboerderij van het landgoed zullen zo’n zeventig merklappen te zien zijn. Daarbij staan de maaksters centraal, die dankzij het uitstekende genealogische speurwerk van Jan Pieter de Groot achterhaald zijn. Ook is er een verband gelegd tussen de merklappen, waarmee jonge meisjes en vrouwen borduursteken leerden, en de toepassing van deze steken op bijvoorbeeld hemden en beddengoed. Ik heb tot 1 maart als vrijwilliger bij de textielcommissie van Verhildersum zelf meegewerkt aan deze tentoonstelling en ben erg benieuwd naar het eindresultaat.

Merklap van Grietje Krijns uit 1762, in 1827 aangevuld door haar kleindochter Derktje Pieters Hopma. Foto: Caroline Penris.

Viva la Frida! Life and art of Frida Kahlo, 10 oktober 2021 tot en met 27 maart 2022, Drents Museum in Assen.

U kent Frida Kahlo ongetwijfeld. Dankzij haar tragische leven – Frida Kahlo leed haar hele leven pijn en onderging meerdere operaties als gevolg van een busongeluk toen zij jong was – en turbulente liefdesleven is zij een icoon, cultfiguur en inspiratiebron voor kunstenaars, mode-ontwerpers en artiesten. Misschien kent u haar kunstwerken, heeft u de film over haar leven gezien, met Salma Hayek in de hoofdrol of heeft u een tas, mok, bloempot of ander object met haar beeltenis in huis? Reden genoeg voor het Drents Museum om aandacht te schenken aan het leven en werk van Frida Kahlo tijdens een grote overzichtstentoonstelling.

Daarin zullen niet alleen kunstwerken te zien zijn, maar ook persoonlijke bezittingen van Kahlo en haar echtgenoot Diego Riviera, zoals kledingstukken, juwelen, korsetten, brieven en speelgoed. Die werden in 2003 teruggevonden in het Caza Azul (het Blauwe Huis; nu het Museo Frida Kahlo), waar Kahlo lange tijd woonde. Deze objecten hadden speciale betekenis voor de kunstenares en zijn vaak ook afgebeeld op haar werken. Ik hou er altijd van wanneer behalve schilderijen ook de objecten te zien zijn waarop deze zijn gebaseerd, omdat deze context vaak meer of nieuwe inzichten biedt. Bovendien ben ik als mode- en textielliefhebber uiteraard ontzettend benieuwd naar de kledingstukken van Frida Kahlo. Ik kan dan ook niet wachten tot oktober, wanneer deze tentoonstelling (hopelijk) de deuren opent.

Kijk voor meer informatie over openingstijden, tarieven en reserveren op de website van de musea. Hopelijk gaan de musea snel weer open. Welke musea en tentoonstellingen wilt u graag bezoeken komend jaar?

Links: Frida Kahlo, Zelfportret met aapje, 1945, olieverf op doek op masoniet, Museo Dolores Olmedo, Mexico City; Rechts: Frida Kahlo, Katoenen ‘Huipil’ met kettingsteekborduurwerk; katoenen rok met gedrukte bloemmotieven, Museo Frida Kahlo, Mexico City.
Share